Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 133: Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần biết gì?

Chế độ kế toán dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa đang được đề xuất điều chỉnh thông qua dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 133/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính. Dự thảo đề xuất thay đổi một số nội dung liên quan đến hệ thống tài khoản, chứng từ, sổ kế toán và báo cáo tài chính, đồng thời bổ sung hướng dẫn về chuyển đổi chế độ kế toán.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa đang áp dụng Thông tư 133, việc nắm trước các nội dung được đề xuất sẽ giúp chủ động rà soát hệ thống kế toán, dữ liệu và phần mềm đang sử dụng. Vậy dự thảo có những điểm nào đáng chú ý và doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

Tổng quan về dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 133

Thông tư 133/2016/TT-BTC được Bộ Tài chính ban hành ngày 26/08/2016 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2017, hướng dẫn chế độ kế toán áp dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Sau thời gian dài áp dụng, Bộ Tài chính đã công bố dự thảo Thông tư mới theo hướng thay thế văn bản này.

Dự thảo quy định về chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa, bao gồm các nội dung chính như chứng từ kế toán, tài khoản kế toán, ghi sổ kế toán, lập và trình bày báo cáo tài chính. Việc xác định nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp vẫn thực hiện theo quy định pháp luật về thuế.

Đối tượng áp dụng

Theo dự thảo, chế độ kế toán mới dự kiến áp dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế theo quy định của pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Dự thảo không áp dụng đối với:

• Doanh nghiệp nhà nước theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp.
• Đơn vị có lợi ích công chúng theo quy định của pháp luật về chứng khoán.

Cấu trúc dự thảo

Dự thảo Thông tư gồm 6 chương, 25 điều và 3 phụ lục, tập trung vào các nội dung:

Ba phụ lục đi kèm hướng dẫn về hệ thống tài khoản kế toán, báo cáo tài chính và chuyển đổi số dư tài khoản khi doanh nghiệp thay đổi chế độ kế toán áp dụng.

Lưu ý: Đây vẫn là dự thảo, chưa phải văn bản chính thức thay thế Thông tư 133/2016/TT-BTC. Doanh nghiệp chưa nên tự động thay đổi chế độ kế toán chỉ dựa trên nội dung dự thảo mà cần theo dõi văn bản chính thức và thời điểm có hiệu lực trước khi thực hiện.

Những nội dung đáng chú ý trong dự thảo Thông tư mới

Dự thảo đề xuất điều chỉnh nhiều nội dung trong chế độ kế toán dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đáng chú ý là các quy định liên quan đến lựa chọn chế độ kế toán, hệ thống tài khoản, chứng từ, sổ kế toán, báo cáo tài chính và chuyển đổi số dư tài khoản.

1. Doanh nghiệp được lựa chọn chế độ kế toán áp dụng

Theo dự thảo, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể lựa chọn một trong hai chế độ kế toán:

• Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa theo dự thảo Thông tư mới.
• Chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 99/2025/TT-BTC.

Sau khi lựa chọn, doanh nghiệp phải áp dụng nhất quán chế độ kế toán trong năm tài chính. Trường hợp muốn chuyển đổi trở lại chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc chuyển đổi được thực hiện từ đầu năm tài chính của kỳ thay đổi.

Nếu trong năm tài chính doanh nghiệp không còn thuộc đối tượng áp dụng chế độ kế toán dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp vẫn được tiếp tục áp dụng chế độ hiện tại đến hết năm và chuyển sang chế độ phù hợp từ năm tài chính tiếp theo.

Quy định này tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp trong việc xác định chế độ kế toán phù hợp với quy mô, đặc điểm hoạt động và nhu cầu quản trị. Tuy nhiên, quyết định lựa chọn cũng cần được xem xét trên cơ sở hệ thống dữ liệu, quy trình kế toán và khả năng lập báo cáo của doanh nghiệp.

2. Đơn giản hóa hệ thống tài khoản kế toán

Một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất rút gọn hệ thống tài khoản kế toán. Theo nội dung được đề cập trong dự thảo, số lượng tài khoản cấp 1 dự kiến giảm từ 49 xuống còn 22 tài khoản so với hệ thống tại Thông tư 133/2016/TT-BTC.

Việc rút gọn nhằm hướng đến một hệ thống tài khoản đơn giản hơn, phù hợp với đặc điểm hoạt động và năng lực tổ chức công tác kế toán của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đáng chú ý, dự thảo cho phép doanh nghiệp điều chỉnh tên, số hiệu, kết cấu và nội dung phản ánh của tài khoản để phù hợp với hoạt động thực tế và yêu cầu quản lý.

Tuy nhiên, việc điều chỉnh phải đảm bảo phân loại đúng nghiệp vụ, không trùng lặp đối tượng kế toán, tuân thủ nguyên tắc kế toán và không làm thay đổi hoặc ảnh hưởng đến các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính.

Do đó, doanh nghiệp không chỉ cần quan tâm đến số lượng tài khoản được rút gọn mà còn phải xem xét cách tổ chức, theo dõi, mapping và tổng hợp dữ liệu nếu hệ thống tài khoản mới được áp dụng chính thức.

3. Linh hoạt trong thiết kế chứng từ và sổ kế toán

Dự thảo tiếp tục cho phép doanh nghiệp tham khảo các biểu mẫu chứng từ và sổ kế toán theo chế độ kế toán doanh nghiệp. Đồng thời, doanh nghiệp có thể tự thiết kế, sửa đổi hoặc bổ sung biểu mẫu để phù hợp với đặc điểm hoạt động và yêu cầu quản lý.

Tuy nhiên, việc thiết kế và sử dụng biểu mẫu vẫn phải tuân thủ Luật Kế toán, đảm bảo thông tin đầy đủ, kịp thời, trung thực, minh bạch và thuận tiện cho việc kiểm tra, kiểm soát, đối chiếu tài sản và nguồn vốn.

Đối với chứng từ kế toán, các nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh phải được lập chứng từ theo quy định và mỗi nghiệp vụ chỉ lập chứng từ kế toán một lần.

Đối với sổ kế toán, doanh nghiệp cần mở sổ đúng thời điểm, ghi sổ dựa trên chứng từ và khóa sổ khi kết thúc kỳ kế toán để lập báo cáo tài chính.

Như vậy, doanh nghiệp có thêm tính linh hoạt trong việc thiết kế biểu mẫu theo quy trình vận hành nhưng vẫn phải đảm bảo tính đầy đủ, minh bạch và khả năng kiểm soát dữ liệu kế toán.

4. Điều chỉnh hệ thống và cách trình bày báo cáo tài chính

Theo dự thảo, hệ thống báo cáo tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa gồm:

• Báo cáo tình hình tài chính.
• Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
• Bản thuyết minh báo cáo tài chính.

Một điểm đáng chú ý được đề cập trong các tài liệu phân tích dự thảo là biểu mẫu báo cáo tài chính được đề xuất theo hướng đơn giản hóa và giảm số lượng chỉ tiêu. Doanh nghiệp căn cứ vào số dư các tài khoản có liên quan để trình bày các chỉ tiêu trên báo cáo tình hình tài chính.

Dự thảo cũng đề xuất không còn yêu cầu doanh nghiệp nhỏ và vừa lập, gửi thêm Bảng cân đối tài khoản khi nộp báo cáo tài chính cho cơ quan thuế như quy định trước đây. Nội dung này được định hướng nhằm giảm khối lượng công việc lập báo cáo và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải áp dụng hệ thống biểu mẫu báo cáo tài chính tại phụ lục kèm theo, không tự ý bổ sung hoặc thay đổi các chỉ tiêu. Trường hợp phát sinh nội dung đặc thù hoặc vướng mắc trong quá trình lập báo cáo, doanh nghiệp cần thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền.

5. Bổ sung hướng dẫn chuyển đổi số dư tài khoản

Dự thảo bổ sung Phụ lục III hướng dẫn chuyển đổi số dư tài khoản khi doanh nghiệp chuyển đổi chế độ kế toán áp dụng.

Đây là nội dung đặc biệt cần quan tâm đối với các doanh nghiệp đang áp dụng Thông tư 133 và có khả năng chuyển sang chế độ kế toán mới nếu dự thảo được ban hành.

Khi thực hiện chuyển đổi, doanh nghiệp cần:

• Đối chiếu số dư các tài khoản hiện tại.
• Xác định tài khoản tương ứng trong hệ thống mới.
• Đảm bảo dữ liệu kế toán được chuyển đổi đầy đủ và chính xác.
• Kiểm tra tính liên tục của thông tin kế toán giữa các kỳ.

Doanh nghiệp nên chờ hướng dẫn chuyển đổi chính thức trước khi thực hiện, đặc biệt đối với những tài khoản có thay đổi về kết cấu hoặc phương pháp phản ánh nghiệp vụ.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần chuẩn bị gì?

Dù dự thảo chưa phải quy định chính thức, doanh nghiệp có thể chủ động rà soát hệ thống kế toán hiện tại để giảm áp lực khi có thay đổi. Một số nội dung nên được chuẩn bị gồm:

Rà soát chế độ kế toán đang áp dụng

Doanh nghiệp cần xác định chế độ kế toán hiện tại và đánh giá mức độ phù hợp với quy mô, đặc điểm hoạt động và nhu cầu quản trị.

Nếu dự thảo được ban hành, doanh nghiệp cần nghiên cứu văn bản chính thức để xác định tiếp tục áp dụng chế độ hiện tại hay chuyển đổi sang chế độ khác. Việc thay đổi cần được chuẩn bị theo thời điểm áp dụng được quy định trong văn bản chính thức.

Kiểm tra hệ thống tài khoản và dữ liệu kế toán

Doanh nghiệp nên rà soát danh mục tài khoản đang sử dụng, cách theo dõi nghiệp vụ và mức độ phù hợp với yêu cầu quản lý.

Đặc biệt, với doanh nghiệp có nhiều hoạt động kinh doanh, nhiều kho hoặc đơn vị trực thuộc, dữ liệu kế toán cần được tổ chức sao cho có thể tổng hợp, đối chiếu và truy xuất giữa các bộ phận.

Khi có hướng dẫn chính thức về chuyển đổi số dư, doanh nghiệp có thể dựa trên đó để xây dựng kế hoạch mapping và kiểm tra dữ liệu.

Đánh giá quy trình lập chứng từ, ghi sổ và báo cáo

Doanh nghiệp cần rà soát toàn bộ quy trình từ lập, phê duyệt, lưu trữ chứng từ đến ghi sổ và tổng hợp báo cáo tài chính.

Việc rà soát giúp xác định những công đoạn còn phụ thuộc nhiều vào thao tác thủ công, những dữ liệu cần chuẩn hóa và các điểm có thể phát sinh rủi ro khi chế độ kế toán thay đổi.

Kiểm tra khả năng đáp ứng của phần mềm kế toán

Khi chế độ kế toán thay đổi, phần mềm đang sử dụng có thể cần cập nhật để đáp ứng hệ thống tài khoản, biểu mẫu báo cáo và quy trình kế toán mới.

Doanh nghiệp nên trao đổi sớm với nhà cung cấp phần mềm về khả năng:

• Cập nhật hệ thống tài khoản.
• Điều chỉnh biểu mẫu chứng từ và báo cáo.
• Hỗ trợ chuyển đổi dữ liệu.
• Đối chiếu và chuyển đổi số dư.
• Đảm bảo dữ liệu kế toán liên tục giữa các kỳ.

Chuẩn bị sớm giúp doanh nghiệp có thêm thời gian đánh giá phương án triển khai và hạn chế gián đoạn hoạt động kế toán khi quy định chính thức có hiệu lực.

SIS ERP SME hỗ trợ doanh nghiệp quản lý kế toán và tài chính

Khi chế độ kế toán thay đổi, doanh nghiệp không chỉ cần cập nhật biểu mẫu mà còn phải đảm bảo dữ liệu kế toán được tổ chức nhất quán, chính xác và có khả năng truy xuất.

Phần mềm kế toán có thể hỗ trợ doanh nghiệp ghi nhận nghiệp vụ, quản lý chứng từ, theo dõi tài khoản và tổng hợp dữ liệu lập báo cáo. Với doanh nghiệp có nhiều bộ phận hoặc quy trình liên phòng ban, hệ thống ERP còn giúp kết nối dữ liệu kế toán với các hoạt động như mua hàng, bán hàng, quản lý kho và sản xuất.

SIS ERP SME là giải pháp quản trị tổng thể do SIS Việt Nam phát triển, hỗ trợ kết nối các hoạt động tài chính – kế toán, mua hàng, bán hàng, quản lý kho, sản xuất và nhân sự trên cùng một hệ thống. Đây là định hướng phù hợp với nền tảng SIS Việt Nam trong việc phát triển giải pháp quản trị doanh nghiệp tích hợp.

Thông qua cơ chế quản lý dữ liệu tập trung, doanh nghiệp có thể hạn chế tình trạng thông tin phân tán giữa các bộ phận, đồng thời tăng khả năng theo dõi, đối chiếu và tổng hợp số liệu phục vụ quản trị.

Một số nghiệp vụ SIS ERP SME hỗ trợ gồm:

• Quản lý tài chính – kế toán: Ghi nhận nghiệp vụ, theo dõi công nợ, quản lý thu chi và tổng hợp dữ liệu kế toán.
• Quản lý mua hàng và bán hàng: Theo dõi giao dịch mua bán và kết nối dữ liệu với các nghiệp vụ kế toán liên quan.
• Quản lý kho: Theo dõi nhập – xuất – tồn, hỗ trợ đối chiếu dữ liệu kho với các nghiệp vụ mua bán và kế toán.
• Báo cáo quản trị: Tổng hợp dữ liệu từ nhiều phân hệ, hỗ trợ nhà quản lý theo dõi và phân tích tình hình hoạt động doanh nghiệp.
• Quản lý dữ liệu tập trung: Kết nối thông tin giữa các phòng ban, hạn chế việc dữ liệu bị phân tán và phải tổng hợp thủ công.

Đối với doanh nghiệp đang rà soát hệ thống kế toán trước những thay đổi về quy định, việc đánh giá khả năng quản lý dữ liệu, chuyển đổi số dư và kết nối nghiệp vụ trên phần mềm là một bước cần thiết. SIS ERP SME có thể là một phương án để doanh nghiệp xem xét dựa trên quy mô, nhu cầu quản lý và phạm vi triển khai thực tế.

Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 133/2016/TT-BTC đề xuất nhiều thay đổi liên quan trực tiếp đến công tác kế toán của doanh nghiệp nhỏ và vừa, từ lựa chọn chế độ kế toán, hệ thống tài khoản đến chứng từ, sổ kế toán, báo cáo tài chính và chuyển đổi số dư.

Trong đó, các nội dung như rút gọn hệ thống tài khoản, đơn giản hóa biểu mẫu báo cáo và bổ sung hướng dẫn chuyển đổi số dư là những điểm doanh nghiệp nên theo dõi sát.

Trong thời gian dự thảo chưa được ban hành chính thức, doanh nghiệp chưa cần thay đổi ngay chế độ kế toán nhưng có thể chủ động rà soát quy trình, chuẩn hóa dữ liệu và đánh giá khả năng đáp ứng của phần mềm. Đây là cơ sở để chuẩn bị phương án phù hợp khi có quy định chính thức, đồng thời duy trì tính liên tục và chính xác của thông tin tài chính.

Với khả năng kết nối dữ liệu giữa các phân hệ tài chính – kế toán, mua hàng, bán hàng, kho, sản xuất và các hoạt động quản trị khác, SIS ERP SME hướng đến việc tạo một nền tảng dữ liệu tập trung, hỗ trợ doanh nghiệp kiểm soát hoạt động và thích ứng tốt hơn trước những thay đổi trong công tác kế toán.